Bolalar nega internetdagi muammolar haqida gapirmaydi va ota-onalar ularni qanday himoya qilishi mumkin
Bugun ota-onalar nazorati tobora ko‘proq muhokama qilinmoqda.
Buning sababi ota-onalar bolalarga ishonmasligi emas, balki internetda bola
o‘zi aytishga qiynaladigan holatlarga duch kelishi mumkinligidadir.
Ko‘p hollarda bolalar internetdagi muammolar haqida sukut saqlaydi,
hatto ular qo‘rqayotgan, bezovta bo‘layotgan bo‘lsa ham.
Ushbu maqolada bolalar nega internetda yuzaga kelgan muammolarni aytmasligi,
bu qanday xavflarga olib kelishi va ota-onalar nazorati
bolani qanday qilib bosimsiz va ishonchni yo‘qotmasdan himoya qilishi mumkinligi haqida gapiramiz.
Bolalar nega muammolar haqida gapirmaydi
Ko‘plab ota-onalar shunday o‘ylaydi: agar biror narsa yuz bersa,
bola albatta kelib aytadi. Ammo amalda bu har doim ham shunday bo‘lavermaydi.
Jazolanishdan qo‘rqish
Eng keng tarqalgan sabab qo‘rquv. Bola shunday o‘ylashi mumkin:
- telefonimni olib qo‘yishadi;
- internetni cheklashadi;
- o‘yinlar yoki ilovalarni o‘chirib tashlashadi.
Hatto ota-onalar ilgari bunday qilmagan bo‘lsa ham,
bolada oqibatlardan qo‘rqish hissi bo‘lishi mumkin.
Uyat va o‘zini aybdor his qilish
Ko‘pincha bolalar o‘zlarini aybdor deb hisoblaydi:
- “O‘zim javob berdim”
- “O‘zim qo‘shib oldim”
- “Yaxshisi aytmay qo‘ya qolay”
Shu sababli ular muammoni yolg‘iz hal qilishga harakat qiladi.
Ota-onalar tushunmaydi degan fikr
Internet bolalar uchun alohida dunyo.
Ular ota-onalar bu muhitni tushunmaydi yoki haddan tashqari keskin munosabat bildiradi deb o‘ylashi mumkin.
Natijada bola sukut saqlashni tanlaydi.
Bosim va “sir saqlash”
Ba’zan internetdagi muloqotda bolaga:
“Bu oramizda qolsin”, “Hech kimga aytma”
kabi gaplar aytiladi.
Bu bolani yanada qo‘rqitadi.
Internetda bolalarni qanday xavflar kutmoqda
Bola jim turganida muammo yo‘qolmaydi.
Aksincha, u chuqurlashib borishi mumkin.
Kiberbulling va tajovuz
Izohlar, chatlar yoki o‘yinlardagi haqorat va masxara
bolaning ruhiy holatiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.
Yoshga mos bo‘lmagan kontent
Bola ruhiy jihatdan tayyor bo‘lmagan video yoki rasmlarga duch kelishi
qo‘rquv va xavotirga sabab bo‘lishi mumkin.
Xavfli muloqot
Internetda hamma ham do‘stona niyatda bo‘lavermaydi.
Bolaga chegarani tushunish qiyin bo‘lishi mumkin.
Internetga haddan tashqari bog‘lanish
Ba’zan internet muammolardan qochish vositasiga aylanadi
va bola telefonda ko‘proq vaqt o‘tkaza boshlaydi.
Bola muammo haqida gapirmasa, buni qanday sezish mumkin
- tez-tez kayfiyat o‘zgarishi;
- asabiylik;
- telefonni yashirishga urinish;
- uyqu buzilishi;
- yopiq bo‘lib qolish.
Agar bunday belgilar takrorlansa, e’tibor berish muhim.
Ota-onalar nazorati jazolash emas, yordam
Bolalar uchun ota-onalar nazorati bu kuzatuv emas.
Bu bolaning o‘zi hali xavfni anglay olmagan paytda uni qo‘llab-quvvatlashdir.
Bola telefonini nazorat qilish ishonchni yo‘qotmaydi,
aksincha uni saqlab qolishga yordam beradi.
Ota-onalar nazorati nimaga yordam beradi
- xavfli kontentdan himoya qilish;
- begona odamlar bilan muloqot xavfini kamaytirish;
- bolaning holatini tushunish;
- muammoni erta payqash.
Bola bilan nazorat haqida qanday gaplashish kerak
Muhimi, quyidagilarni tushuntirish:
- nazorat ishonchsizlik emas;
- u xavfsizlik uchun;
- ota-onalar bolaning tomonida.
Bola maqsadni tushunsa, qarshilik kamroq bo‘ladi.
Ota-onalar nazorati ilovalari
Bugun internetda bolaning xavfsizligini ta’minlashga yordam beradigan
ota-onalar nazorati ilovalari mavjud.
Masalan, KiberNanya shunday yechimlardan biridir.
Ular suhbat va ishonchni almashtirmaydi,
lekin qo‘shimcha yordam vositasi bo‘lishi mumkin.
Xulosa
Bolalarning internetdagi muammolar haqida jim qolishi kam uchraydigan holat emas.
Ko‘pincha buning ortida qo‘rquv yoki tushunmaslik yotadi.
Ota-onalar nazorati esa ota-onalarga bola yonida bo‘lishga yordam beradi,
hatto bola hozircha buni so‘z bilan ayta olmasa ham.
Bu xavfsizlik, g‘amxo‘rlik va oiladagi xotirjamlik haqida.